A-SÜRVEYANS
1. SÜRVEYANSIN AMACI:
İnsanda görülen domuz gribi vakalarının kontrolü ve önlenmesi için;
Tüm illerimiz grip benzeri hastalık vaka sayılarını tüm sağlık kurumlarından günlük olarak Ulusal İnfluenza Sürveyansı Günlük Takip Formu ile toplamalı ve ertesi gün saat 12.00’ ye kadar TSİM üzerinden bildirmelidir.
Tüm olası vakalardan aşağıda belirtilen şekilde numune alınmalı ve ilgili referans laboratuvara Domuz Gribi (A(H1N1)) Olası Vaka Bildirimi ve Laboratuvar Formları doldurularak gönderilmelidir.
Riskli temas: Aşağıdakilerden herhangi birinin olması durumudur ;
* Son yedi gün içinde domuz gribi A(H1N1) virüsü enfeksiyonu olan bir kişi ile yakın temasta bulunmak ya da,
* Son yedi gün içinde insandan insana geçtiği saptanan domuz gribi A(H1N1) vakasının olduğu bir ülkede bulunmak
Klinik Tanımlama:
Başka bir nedenle açıklanamayan 38 C dereceyi (koltuk altı) geçen ateş veya ölçülen ateş hikayesi ile birlikte ve aşağıdaki şikâyetlerden en az birinin olması;
• Yaygın vücut ağrısı
• Boğaz ağrısı
• Baş ağrısı
• Burun akıntısı
• Öksürük
• Solunum güçlüğü ile seyreden enfeksiyon bulguları
Olası vaka:
Klinik tanımlamaya uyan ve riskli teması olan vakadır.
Kesin vaka:
Aşağıdakilerden laboratuar testlerinden herhangi biri ile domuz gribi virüsü enfeksiyon varlığının doğrulanması veya gösterilmesi
• Real time RT-PCR
• Viral kültür
• Domuz gribi virüsü A(H1N1) virüs spesifik nötralizan antikor titresinde dört kat artış
2. VAKALARIN DEĞERLENDİRİLMESİ:
RİSKLİ TEMAS (+), KLİNİK TANIMLAMA (-) : Bu kişiler OLASI vaka olarak değerlendirilmeyecek, kişi klinik bulgular açısından 7 gün süre ile izlenecektir. İzlenen kişi kesin vaka ile teması olan bir kişi ise profilaksi dozunda ilaç da verilecektir.
RİSKLİ TEMAS (+), KLİNİK TANIMLAMA (+) : Bu vakalar OLASI VAKA olarak kabul edilecek ve bu vakalardan numune alınıp bildirimi yapılacaktır. Klinik durumu hastanede izlemeyi gerektirecek olası ve kesin vakalar hastaneye yatırılarak tedavileri başlanacak ve takip edilecektir. Hastaneye yatış endikasyonu olmayan diğer olası ve kesin vakalar ise evlerinde takibe alınacaktır.
RİSKLİ TEMAS (-), KLİNİK TANIMLAMA (+) : Bu vakalar öncelikle mevsimsel influenza başta olmak üzere, diğer hastalıklar yönünden değerlendirilecektir
RİSKLİ TEMAS (-), KLİNİK TANIMLAMA (-) : Bu kişiler için hiçbir şey yapılmayacaktır.
3. PROFİLAKSi GEREKTİREN DURUMLAR:
Kesin vaka ile son yedi gün içinde yakın teması olan ancak klinik semptomları olmayanlara profilaksi dozunda ilaç tedavisi 7 gün süre ile verilecektir. Kesin vakayı takip eden sağlık personeli ve influenza referans laboratuarı çalışanları için temas süresince 6 haftayı geçmemek şartı ile profilaksiye devam edilir.
4. TEDAVİ ve PROFİLAKSİ DOZ ŞEMASI:
Domuz gribinde antiviral tedavi doz önerileri tablosu için tıklayınız
5. HASTA İZLEM PROTOKOLÜ:
SAĞLIK KURUMLARINDA ALINACAK ÖNLEMLER
Hastalara temas ve damlacık yolu enfeksiyon kontrol önlemleri uygulanmalıdır.
Bunlar;
> Hastalar tek kişilik odalara yatırılmalıdır. Eğer bu mümkün değilse yataklar birbirinden en az 2 metre aralıklı olmak üzere çok kişilik odalarda yatırılabilir. Ancak olası ve kesin vakaları aynı odada yatırmamak gerekir. Böyle bir durumda yataklar arasına paravan gibi fiziksel bariyerler yerleştirilmelidir.
> Sağlık çalışanları hastaya yakın müdahale gerektirecek durumlarda etkin maskeler (N95 veya FFP3), koruyucu gözlük ve eldiven kullanmalıdır. Hasta ile yakın temas olmayacaksa, hasta odasına girerken standart cerrahi maske yeterlidir.
> Hasta ile doğrudan teması olan sağlık personelinin sayısı mümkün olduğunca azaltılmalıdır. Hastanın bulunduğu odaya girişler sınırlandırılmalıdır.
> Hasta ile temas eden tüm yüzeyler (nakleden araçlar dahil) uygun yüzey dezenfektanları ile dezenfekte edilmelidir.
> Hem birinci basamak kuruluşlarında hem de hastanelerde olası vaka durumunda hastaya cerrahi maske taktırılmalıdır.
6. HASTA TABURCU PROTOKOLÜ:
Hastalar yatış endikasyonu ortadan kalktıktan sonra taburcu edilebilir.
Hasta taburcu edilmeden önce kontrol numunesi almaya gerek yoktur.
7. KİMLERDEN NUMUNE ALINMALIDIR?
1. Tüm olası vakalardan,
2. Mevsimsel grip açısından sentinel surveyans yapan merkezlerde riskli temas hikayesi olmayan ancak klinik vaka tanımına uyan semptomu olan vakalardan nazal ve/veya boğaz sürüntüsü ( aynı tüpe konulabilir) alınmalıdır.
8. KİŞİSEL KORUYUCU ÖNLEMLER:
Sağlık personeli;
— N95 veya FFP3 maske, yoksa standart cerrahi maske
— Gözlük
— Eldiven ve önlük kullanarak, kişisel korunma önlemleri alacaklardır.
— Koruyucu materyal giyilirken eller bol su ve sabun ile en az 30 saniye yıkanacaktır.
— Koruyucu ekipman çıkarılırken;
> İlk önce eldivenler daha sonra önlük çıkarılır.
> Eller yıkanır veya dekontamine edilir,
> Gözlük çıkarılır,
> Maske çıkarılır,
> Eller yeniden yıkanır veya alkol bazlı el dezenfektanı ile ovulur.
9. DEZENFEKSİYON İŞLEMLERİ:
- Hastanelerde enfekte malzemelerin ve yüzeylerin dezenfeksiyonu da yapılmalıdır. Hasta ile temas eden tüm yüzeyler (nakleden araçlar dahil) uygun yüzey dezenfektanları ile dezenfekte edilmelidir. Cenaze hazırlama işlemlerinde damlacık izolasyonu önlemleri aIınmalıdır. Defin işlemlerinde özel bir önlem almaya gerek yoktur.
- Hastanın yaşadığı evin ve kontamine eşyaların dekontaminasyonunda, 1/10 oranında sulandırılmış çamaşır suyu veya ev temizliğinde kullanılan deterjanlar yeterlidir.
B-NUMUNE ALMA PROSEDÜRÜ
1. SOLUNUM SİSTEMİ HASTALIKLARINDA TANI;
Uygun yerden yeterli miktarda kaliteli örnek alınması ve örneklerin uygun koşullarda ve sürede ilgili tanı laboratuvarına ulaştırılmasına bağlıdır. Bu konu ile ilgili ayrıntılı bilgiye www.rshm.gov.tr adresinden ulaşılabilir.
İnfluenza benzeri üst solunum yolu infeksiyon bulguları olan hastalardan alınacak örnek tipleri şunlardır:
1) Nazofarangeal sürüntü
2) Nazofarangeal aspirat (yatan hastalarda tercih edilir)
3) Burun veya boğaz çalkantı suyu
Yukarıdaki örneklerin alınamadığı durumlarda aynı kişiden ayrı swaplarla bir nazal sürüntü, bir de boğaz sürüntü örneğinin alınıp tek bir taşıma besiyerine konulması tavsiye edilmektedir.
Alt solunum yolu infeksiyon bulguları olan hastalardan alınacak örnek tipleri şunlardır:
1) Transtrakeal aspirat
2) Bronkoalveolar lavaj
3) Akciğer biyopsisi
4) Post mortem akciğer veya trakeal doku
2. LABORATUARA ÖRNEK GÖNDERİRKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR:
1- Viral Taşıma Vasatı (VTM) (virokült veya sıvı taşıma vasatı) referans laboratuarlarımızdan temin edilebilir (irtibat telefonları vaka bildirim formundadır).
2- Örnekler VTM içerisinde, +40C`de muhafaza edilerek ve soğuk zincir kurallarına uygun olarak (yeterli miktarda buz aküleri bunu sağlar) 24–48 saat içerisinde laboratuvara ulaştırılmalıdır. Virokült için soğuk zincir şartları gerekli değildir.
3- Alınan numuneler 3’lü paketleme kurallarına uygun olarak (biogüvenlik kurallarına riayet edilerek) gönderilmelidir.
4- Laboratuvar bildirim formu eksiksiz ve doğru şekilde doldurulmalı, örnek ile temas etmeyecek şekilde örneklerden ayrı bir zarf içine konulmalı; örnek ile eş zamanlı olarak yukarıda istenen şartlarda laboratuvara ulaştırılmalıdır.
NOT: Laboratuarlara domuz gribi şüpheli numune gönderilmesi durumunda; laboratuar ile temasa geçilmesi ve gelecek örneğin tahmini varış saatinin bildirilmesi, mesai saati dışı ve tatil günlerinde organizasyonun yapılabilmesi açısından önem arz etmektedir.
Refik Saydam